Kitoblar

АДИБ АҲМАД ЮГНАКИЙНИНГ «ҲИБАТ УЛ-ҲАҚОЙИҚ» ДОСТОНИ: МАТН, ТАДҚИҚ ВА ТАҲЛИЛ

Узоқ асрлар мобайнида шаклланиб, такомиллашиб келаётган ўзбек адабиётшунослиги тангрининг улуғ неъмати бўлмиш истиқлолдан кейин янгича тадқиқот усуллари, йўналишлар билан бойиб бормоқда. Чунончи, мафкуравий таъқиқ ва тазйиқлардан ниҳоят қутулган бугунги илм ва фан олдида янги муаммолар, долзарб вазифалар вужудга келди. Бу ҳам бўлса, XX аср адабиётшунослиги қўлга киритган ютуқлар ҳамда йўл қўйилган камчиликларни сарҳисоб қилиш, устоз алломаларнинг бошлаган, бироқ турли сабабларга кўра маромига етмай қолган ишларини имкон қадар давом эттириш, уларнинг узоқ йиллик машаққатли меҳнатлари самарасини янада оширишдир. Зеро ворислик ва у билан боғлиқ ақидалар барча соҳаларда бўлгани каби адабиётшунослик, хусусан, матншуносликда ҳам тараққиётнинг асосий омилларидан биридир.

Нафосат гурунглари

Таниқли мунаққид, профессор Умарали Норматовнинг ушбу китоби салкам олтмиш йил давамида табаррук зиё маскани - Милий университет даргоҳида топган, орттирган энг азиз бойлиги - устозлари, бирга ишлаган ҳамкасблари, шу даргоҳга озми-кўпми даҳлдор ижодкорлар ҳақидаги хотира, дил сўзлари, дарсхоналарда замонамий адабий жараёнга оид нафосат гурунглари чоғи туғилган ўй-мушоҳада, баҳс- мунозара, адабий қайдлардан таркиб топган. Мажмуага, асосан, мустақиллик йиллари қоғозга тушган мақолалар киритимди, Айни пайтда, аҳамиятига кўра муаллифнинг ўтган аср 70-80-йилларига оид айрим тақриз, адабий суҳбатлари ҳам ундан ўрин олган.

Мирзо Бедил

Ушбу кичик асар авторнинг 1946 йилда Ўзбекистон Давлат Университети босиб чиқарган «Философские взгляды Мирза Абдукадира Бедиля» номли китоби асосида ёзилди. Маълумки, мазкур китобни 1957 йилда Ўзбекистон ССР Фанлар Академияси нашриёти янгидан нашр этди. 1958 йилда эса ўзбек тилида «Мирзо Бедилнинг фалсафий қарашлари» ҳурматли ўқувчилар эътиборига тақдим этилди. 1974 йилда китобхонларимиздан келган талабларга жавобан мазкур китобдан айрим қисқартиш, айрим тузатишлар ҳамда тўлдириш киритилган қўлингиздаги мана шу кичик асарни - Мирзо Бедилни, - сиз муҳтарам ўқувчиларга ҳавола қилишга журъат қилдик.

Мутрибий тазкиралари муҳиб адабий манба

XVI-XVII асрларда Самарқандда яшаган шоир ва ада- биётшунос Мутрибийнинг форс тилида битилган "Таз- кират уш-шуаро", "Нусхайи зебойи Жаҳонгир" тазкира- ларида XVI аср иккинчи ярми - XVII биринчи чорагида Марказий Осиё, Ҳиндистон, Покистон, Хитой (Шарқий Туркистон), Эрон, Озарбойжон, Туркия, Ироқ мамлакат- ларида яшаб, форс ва туркий тиллларда ижод қилган 500 нафардан зиёд шоиру адиблар ҳаётига оид материаллар ва мумтоз адабиётнинг айрим назарий масалалари ёри- тилган. Ушбу монографияда Мутрибий тазкиралари таҳлил қилиниб, уларнинг адабий-тарихий қиммати илк бор кўрсатиб берилган. Монография адабиётшунос ва тарихчи мутахассислар ҳамда адабиёт, маданият тарихи билан қизиқувчи китобхонларга мўлжалланган.

АБДУРАҲМОН ЖОМИЙ ВА АЛИШЕР НАВОИЙ

Китобхонлар диққатига тақдим этилган ушбу китоб улуғ ўзбек шоири ва олими Алишер Навоийнинг улуғ форс-тожик шоири ва олими Абдураҳмон Жомий ҳақида ўзининг турли асарларида баён қилган қимматли ва тарихий фикрларининг йиғиндисидир. Бу тўпламда китобхон Жомий билан Навоий ора- сидаги яқин муносабат, чин дўстлик ва ҳамкорликка оид энг муҳим маълумотга эга бўлиш билан бирга. мавлоно Жомийнинг ҳаёти, илмий ва адабий фаолия- тининг айрим лавҳалари билан ҳам танишишга муяссар бўлади. Тўпламнинг энг муҳим қиммати шундаки, Навоийнинг Жомийга бағишлаб ёзган ва илмий жамоатчилик учун ғоятда зарурий манба бўлган «Хамсатул-мутаҳай- йирин» асари тўплам ичида биринчи мартаба нашр этилмоқда. Қитоб филолог олимлар, олий ўқув юртларининг ўзбек ва тожик адабиёти ўқитувчиларига, аспирант ва студентларига, умуман, классик Шарқ адабиёти их- лосмандларига мўлжалланган.

Таърихларда Навоий васфи

Мазкур рисола буюк ўзбек шонри ва мутафаккири Алишер Навонйнинг 550 йиллик гўйига бағишлинган бўлиб, унда абжад ҳисобига асосланган мап- баларди ўтмиш оламлари Навоийга берган таъриф-тавсифлар, Навонйнинг таваллуди на нафоти, Навоий курган медраса, масжид қамда бошқа иншоотлар ва воқеалар таърикларда қандай акс этганлиги баён қилинади. Навонйга ба- ғишлаб Кобулда ўтказилган илмий анжуман хулосалари, Навонйиинг ўли дз- ган таърихлар ҳам рисоладан ўрни олган. Рисола кенг клтобхонлар оммасига мўлжалланган.

Беруний ва адабий ижод

Беруний асарларида қадимги ююнон фалсафаси, эпослари ва афсоналарга кўпгина мурожаат бор. «Ҳиндистон» китобида олим ҳинд халқининг шеърий ижоди, афсоналари тўғрисида қимматли маълумотлар келтирган. «Ўтмиш ёдгорликлари» ва «Ҳиндистон» китоблари Ўрта Осиё ва Эрон халқларининг энг қадимий ёдгорлиги «Авесто» ва унинг муаллифи Заратуштра тўғ- рисида муҳим манбалардан бўлиб хизмат қилади. Қу- йида биз шу маълумотлар билан яқиндан танишиб ўта- миз.

Умар Хайём изидан

Умар Хайём рубоийларининг бир неча марта ўзбек тилига қилинган таржималари асосан бармоқ вазнида амалга оширилган. Айрим ўзбек шоирларининг ўз вақтида чоп этилган рубоийлари ҳам бармоқ вазнида ёзилган. Қейинги йилларда биринча бор Манноп Эгамбердининг рубоийлари, айрим камчиликларидан қатъий назар, ўз "она" вазнида, яъни арузда ёзилганини мамнунлик билан қайд этамиз.

Биз билган ва билмаган Бобур

Рисола - миллий истиқлолимиз шарофати. Унда бир мухлис, муҳиб, қирқ йилдан зиёдроқ давр ичида олий мактабда толиби илмларга мумтоз адабиётдан сабоқ айтган муаллимнинг нотакрор шахс, довюрак саркарда, шижоатли давлат арбоби, нозиктаъб шоир салоҳиятли адиб Заҳириддин Муҳаммад Бобур ҳақидаги тасаввуру кузатишлари илмий-бадиий йўсинда умумлаштирилган.

Юз оҳ, Заҳириддин Муҳаммад Бобур

Ўзбекистон халқ шоири Сирожиддин Саййиднинг устозлар мактаби ва тажрибасидан ибрат олиб ёзган «Юз оҳ, Заҳириддин Муҳаммад Бобур…» достони янгича йўли, ўзига хос услуб ва тузилмаси, шоҳ ва шоир бобомиз- нинг асосан ички - руҳий ва қалбий кечинмалари, ўй ва изтиробларини очиб бериши билан эътиборга моликдир. Ҳозирги замон ўқувчиси, айниқса ёшлар учун тил, тарих ва адабиётни ўрганмоқлари йўлида мазкур асар ҳам фойдадан холи бўлмайди, деган умидимиз бор. Китобда Ўзбекистон халқ рассоми Хуршид Назиров чизган миниатюралардан фойдаланилди.

Комил Девоний

Рисола ХХ аср боши Хоразм адабий муҳитининг кўзга кўринган намояндаларидан бири Комил Девоний таваллудининг 120 йиллиги муносабати билан чоп этилди.

Ҳамза ижоди ҳақида

Ўзбек савет адабиятининг асосчиси, талантли драмматург ва йирик жамоат арбоби Ҳамза Ҳакимзода Ниёзийнинг кўп қиррали ижодий фаолиятини ғоя вий-тематик ҳамда бадиий-эстетика планда ёритишга бағишланган маскур тўплам.

Камалак

Камалак деб номланган ушбу мажмуа чиндан ҳам сўз камалагига ўхшайди.Бундай ташқари ушбу рисола орқали сиз бу кунда ўзбек адабиёти бешигини тебратаётган ёш шоирлар ёзувчилар танқидчилар сўз санъати ҳаётийлигини кучайтиришга қандай изланиш жараёнини кечиришаётгани билан танишасиз.

Turkiy xalqlar adabiyotidan amaliy mashg'uotiar (Uslubiy qo'lanma)

Mazkur uslubiy qo'llanmada "Turkiy xalqlar adabiyoti" fani bo'yicha o'tkaziladigan amaliy mashg'ulotlarning yaxshi o'zlashtirilishini ta'minlash hamda darslarning samaradorligiga erishish maqsadida talabalarga uslubiy tavsiyalar berilgan. Qo'llanma filologiya fakulteti talabalariga mo'ljallangan.

O'zbek adabiyotida Pahlavon Mahmud obrazi talqinlari

Sharq olamida donishmand shoir va benazir pahlavon sifatida shuhrat qozongan Pahlavon Mahmud hayoti xalq va vatan manfaati uchun fidoyilik namunasidir. Shu bois o'zbek adabiyotining turli janrlarida uning badiiy siymosi yaratilgan. Ushbu monografiyada Pahlavon Mahmud obrazining o'zbek adabiyotidagi talqinlari haqida so'z yuritiladi. Monografiya Oliy o'quv yurtlari filologiya fakultetlari talabalari, o'rta umumta'lim va o'rta maxsus ta'lim muassasalari o'qituvchilari, o'quvchilari hamda Pahlavon Mahmud hayoti va ijodi bilan qiziquvchilarga mo'ljallangan.

Бадиий ижод Огаҳий нигоҳида

Ушбу китоб XIX аср ўзбек адабиётининг йирик намояндаларидан бири Муҳаммад Эрниёзбек ўгли Огаҳийнинг (1809-1874) адабий-танқидий қарашларини ўрганишга бағишланган. Муаллифлар унда буюк шонр. таржимон ва тарихчининг бадиий ижод, сўз ва шеър мақоми, поэтик жанрлар ва ижодкор истеъдоди хусусидаги фикрларини, умуман, ўз даври адабий- эстетик муҳитидаги ўрнини ёритганлар, тадқиқот материалларидан умумий таълим, ўрта махсус таълим ва олий ўқув юртларида Огаҳий ижодий меросини ўрганишда фойдаланиш мумкин.

Сўфи-мумтоз шоир

Мумтоз Хоразмийлар мухтасар битикларда

Қўлланма-маълумотнома университетлар ва педагогика институтлари филология факультетлари талабалари, академик лицей, коллеж, умумтаълим мактабларининг ўқувчи ва ўкитувчиларига ҳамда адабиёт билан қизикувчиларга мўлжалланган.

Badiiyat va mahorat

Kitob XIX asr oxiri va XX asr boshidagi she'riyatimiz takomiliga katta hissa qo'shgan o'zlarigacha bo'lgan adabiy an'analardan bahramand bo'lish bilan birga, ularni mazmun va shakl jihatdan boyitgan va takomillashtirgan Komil (1825-1899) va Avazning (1884 -1919) ijodi, ular she'riyatining badiiyati tahlil qilinadi. Komil she'riyatda demokratik yo'nalishni belgilovchilardan biri, tarjimon, musiqa ilmi ustozi hamda davlat arbobi sifatida tanilgan bo'lsa, Avaz an'anaviy va ma'rifatparvarlik ruhidagi she'rlari bilan mashhur bo'lgan. Kitobdan o'zbek filologiyasi fakulteti professor-o'qituvchilari, talabalari hamda Komil va Avaz ijodiga qiziquvchilar foydalanishlari mumkin.

Avaz she'riyatida an'ana va mahorat

Avaz O'tar ijodi mumtoz adabiyotimizni zamonaviy she'riyat bilar bog'lab turgan ma'naviy ko'priklardan sanaladi. Ushbu monografiyada shoir ijodining o'ziga xosligi, mumtoz an'analarga sadoqati va badii mahorati xususida so'z yuritiladi. Monografiya talabalar, aspirantlar va tadqiqotchi-izlanuvchilar hamda Avaz she'riyati bilan qiziquvchi keng kitobxonlar ommasiga mo'ljallangan.